Vestigingen
Amsterdam, IJmuiden, Zandvoort/Bentveld, Breda & Groningen
Dagelijks enkele middag-uren geopend m.u.v. woensdag & zaterdag. Check voor tijden en info via Locaties & Contact of
Mail

De onweerstaanbare stoelen van Pierre Paulin Kunst & Antiekjournaal

In elf jaar ontwierp de Fransman Pierre Paulin zeventig stoelen. Bijna iedereen heeft weleens een stoel van deze ontwerper gezien of erin gezeten. Met hun vloeiende lijnen zijn ze vaak een lust voor het oog, sculpturen haast, maar altijd doordacht en vervaardigd met één doel voor ogen: zitten.

Geen wonder dat ze geliefd zijn bij gebruikers, musea en verzamelaars. Zozeer zelfs dat sommige modellen weer in productie zijn genomen.
Beeldhouwer en meubelmaker Pierre Paulin (* Parijs 1927) begon als manusje-van-alles bij een pottenbakkerij in Vallauris in Zuid-Frankrijk. Zijn werkelijke ambitie was om beeldhouwer te worden, maar dat plan moest hij opgeven toen hij gewond raakte aan zijn arm. Mogelijk beïnvloed door een oom die auto’s ontwierp, besloot hij industrieel ontwerper te worden. Maar zo eenvoudig was dat niet in Frankrijk, direct na de Tweede Wereldoorlog. Het vak van industrieel ontwerper bestond daar eigenlijk niet. Het land kende geen gespecialiseerde opleidingen en de ontwerpers beschouwden de industrie op zijn best als het verlengstuk van een ambacht. Van echte samenwerking tussen industrie en ontwerpers was derhalve geen sprake. Voor Paulin zat er niets anders op dan zich in te schrijven op de Ecole Camondo, waar op grondige, maar ouderwetse manier werd onderwezen in het menbelvak. De ‘grote Franse traditie’ van onder andere Louis Quinze, Louis Seize en Directoire stond daarbij centraal. Hij besteedde, zeer tot zijn ongenoegen, veel tijd aan het tekenen van stijlmeubelen, maar er kwam redding: de directeur van de school adviseerde hem met de opleiding te stoppen. Hij introduceerde Paulin bij Marcel Gascoin, die met enkele beroemdheden zoals Perriand, Charreau en Le Corbusier, verenigd was in de Union des artistes modernes. Gascoin hield zich als binnenhuisarchitect bezig met grote opdrachten in het kader van de wederopbouw en was in die hoedanigheid betrokken bij de ontwikkeling van industrieel werk en het produceren op grote schaal. Pierre Paulins vroege meubels en interieurontwerpen ademen de sfeer van het Skandinavische werk en waren vooral geïnspireerd door Alvar Aalto: eenvoudig, praktisch, veel zichtbaar en naturel hout (afb.1). Op de Salon des arts ménagers in 1953 kreeg zijn werk lovende kritieken, maar eigenlijk was hij het stadium van de geprezen meubels toen al voorbij.
Nieuwe vormen, nieuwe materialen
Rond 1951 zag Paulin in het tijdschrift Interiors het werk van Charles en Ray Eames. Hij ontwierp voor Thonet een stoel die wel erg veel leek op een Eames-stoel (afb. 2). Andere ontwerpen geven duidelijk blijk van de invloed van Florence Knoll, Charlotte Perriand en Bertoia. Tijdens zijn werk bij Thonet leerde Pierre Paulin, naar eigen zeggen, het vak pas echt en deed hij ervaring op met moderne materialen als plywood (gebogen multiplex), glasvezel en polyester, roestvrij staal en latexschuim. Dat resulteerde in 1952 in een stoel die ook nu nog modern oogt en nog steeds in productie is: de CM 137 (afb. 3). In deze stoel ziet men al de uitwerking van zijn ontwerpgedachte: hij ging uit van ‘spiegelen’, van ‘omgekeerde symmetrie’, vormen die in elkaar vallen omdat ze als het ware hol en bol zijn. Het zou de rode draad worden die door zijn stoelontwerpen loopt. Intussen was Artifort, onder leiding van directeur Harry Wagemans en onder artistieke leiding van Ko Liang Ie, hard bezig zich op te werken tot fabrikant van toonaangevende, moderne meubels. Paulins talent bleef in Maastricht niet onopgemerkt en dankzij het progressieve ondernemersklimaat kreeg Paulin in 1958 de kans zich hier verder te ontplooien. In korte tijd ontwikkelde hij een aantal moderne stoelen, die hem én zijn werkgever internationale faam zouden verschaffen. Bij Artifort schuwde men het experiment niet. De immense appelpers die in de kelder van de bedrijfsruimte, een voormalige brouwerij, werd gevonden, was al snel omgebouwd. Voortaan perste men er de plywood schalen voor stoelen mee en zo begon fauteuil CM 137 – aanvankelijk ontworpen en uitgevoerd bij Thonet – aan een tweede leven.
De bevrijding
Paulin is een ontwerper die graag samenwerkt met stoffeerders, lassers en andere ambachtslieden. Hij houdt niet van gespecialiseerd professionalisme, maar wil de ambachtslieden betrekken hij het oplossen van ontwerpproblemen. Rond 1960 had Paulin zich bevrijd van zijn grote voorbeelden en kon het echte werk beginnen. Pop en pop-art raasden over Europa en de Verenigde Staten, de mensen werden vrijer, de zeden werden losser. De ontwerpen van Paulin pasten daar feilloos in: plastische vormen, felle kleuren. Stoelen waarin je kon zitten, hangen, liggen, ‘sièges sculptures’, om het in Paulins landstaal te zeggen. In die zin is Paulin toch nog beeldhouwer geworden. De stoel HR 560 (afb. 4) groeide uit tot het archetype van de stoel, met de simpele lijnen van de jaren ’65 tot ’80. Daarnaast was het de eerste stoel die geheel bekleed was met een stretchjersey hoes. Daarmee werd in één keer de hele constructie aan het oog onttrokken. Men trok de stoel als het ware een jasje aan; een idee dat Paulin ontleende aan een bezoek dat hij eerder bracht aan een fabriek van badpakken in Frankrijk. De fauteuil HR 577, de vermaarde HR 582 – in 1968 bekroond met de Chicago Design Award – en de HR 780 werden volgens hetzelfde principe vervaardigd: een constructie van stalen buis, een soort bespanning waarop het Pirelli latexschuim werd gevulkaniseerd en tot slot als totale afwerking een jersey hoes uit één stuk die er als een kous omheen ging (afb. 5, 6 en 7). Het is ondoenlijk hier in te gaan op de 63 stoelen die niet genoemd zijn. Voor een ontwerper die ooit zei dat hij eigenlijk niet van stoelen houdt en ze meer ziet als een noodzakelijk kwaad (hij heeft een passie voor grote tenten en gezamenlijk zitten, bij voorkeur op de grond) heeft hij een enorme prestatie geleverd. Voor zover uit productie, is een aantal van zijn ontwerpen enige jaren geleden opnieuw in productie genomen en er wordt tot ver buiten Nederland flink jacht gemaakt op een aantal modellen in de oorspronkelijke uitvoering.
De onweerstaanbare stoelen van Pierre Paulin Kunst & Antiekjournaal